Vrouwen in conflict

Vrouwen en mannen ervaren conflict verschillend vanwege hun uiteenlopende sociale rollen. Mannen en jongens riskeren eerder om -al dan niet gedwongen- gerecruteerd te worden om aan de gewapende strijd deel te nemen. Terwijl vrouwen en meisjes veeleer slachtoffer worden van seksueel geweld, dat  steeds vaker als oorlogswapen wordt ingezet. Vrouwelijke strijders blijven een minderheid, toch lijden  vrouwen in toenemende mate onder gewapend conflict. In moderne conflicten behoort 90 procent van de getroffenen tot de  burgerbevolking, die merendeels (vaak voor meer dan 80 procent) uit vrouwen en kinderen bestaat.  Naast het direct op hen gerichte (seksuele) geweld, worden vrouwen als eersten die getroffen  door de vernietiging van de sociale infrastructuur. Zij moeten -vaak in hun eentje-  hun gezin en andere familieleden onderhouden, omdat de mannen vechten aan het front, zijn omgekomen in de strijd, ernstig gewond of invalide raken.

Vrouwen in conflictgebieden ervaren dagelijks dat geweld, armoede en ongelijkheid nauw met elkaar zijn verweven. Vanuit de behoefte om de door oorlogsgeweld vernietigde sociale structuren in hun directe leefomgeving te herstellen, ontplooien vrouwen initiatieven om op lokaal niveau vrede, veiligheid en sociale wederopbouw te bewerkstelligen. Vrouwen spelen een belangrijke rol als initiatiefnemers en aanjagers van kleinschalige vredesinitiatieven op dorps- en buurtniveau. Hoewel vrouwen op veel verschillende manieren bijdragen aan informele conflictbemiddeling en vredesopbouw, zijn zij slecht vertegenwoordigd in formele vredesprocessen. Uit onderzoek van UN-Women, de VN vrouwenorganisatie, blijkt dat in recente vredesonderhandelingen minder dan 8 procent van de deelnemers en minder dan 3 procent van de ondertekenaars vrouw waren.

De ondervertegenwoordiging en uitsluiting van vrouwen bij formele vredesbesprekingen heeft tot gevolg dat niet naar adequate oplossingen wordt gezocht voor de specifieke problemen waarmee vrouwen in conflictsituaties worden geconfronteerd. Ook wordt de schat aan ervaringen van vrouwen op het gebied van conflictbeheersing en sociale, economische en democratische wederopbouw onder-benut. VNVR 1325 wil met name de rol van vrouwen in formele vredesonderhandelingen vergroten, omdat deze een belangrijke mogelijkheid bieden om structuren, instituties en verhoudingen binnen een samenleving duurzaam te veranderen. In vredesprocessen worden de uitgangspunten voor hervormingen van de samenleving op politiek, economisch, sociaal-cultureel en veiligheidsgebied bepaald. Daarom is het zo belangrijk dat vrouwen daar vanaf het begin volledig deel van uitmaken.

Maar ook los van vredesprocessen is de participatie van vrouwen, bijvoorbeeld in wederopbouw- en democratiseringsprocesen, essentieel om met succes duurzame sociale verandering teweeg te brengen.  Daarom richt het Nederlands Nationaal Actieplan voor de implementatie van VNVR 1325 (NAP 1325) zich op het bevorderen van vrouwelijk leiderschap en de politieke invloed van vrouwen in (voormalige) conflictgebieden en landen in transitie. De kracht van vrouwen om crisissituaties en democratische processen positief te beïnvloeden wordt op overtuigende wijze geïllustreerd door de winnaars van de Nobelprijs voor de vrede van 2011: Ellen Johnson Sirleaf,  Leymah Gbowee en Tawakkul Karman.