Vrouwen als fundament voor menselijke veiligheid
Wat heeft 25 jaar Women, Peace and Security-agenda gebracht?
Emine Kaya, Programmamanager Gender , Vrede en Veiligheid bij bij WO=MEN schreef voor de Atlantische Commissie.
Op 31 oktober 2000 legde VN-Veiligheidsraadresolutie 1325 een historische basis: vrede en veiligheid zijn niet duurzaam zonder de actieve deelname van vrouwen. Sindsdien is er veel vooruitgang geboekt, maar onderzoek laat zien dat de kernboodschap van de zogenoemde Women, Peace, Security-agenda urgenter is dan ooit.
Inmiddels iets meer dan vijfentwintig jaar geleden nam de VN-Veiligheidsraad unaniem Resolutie 1325 aan over Vrouwen, Vrede en Veiligheid. De resolutie was een historisch keerpunt in de erkenning van de status, rechten en positie van vrouwen en meisjes met betrekking tot vrede en veiligheid. De resolutie riep lidstaten op om de participatie van vrouwen in vrede-en veiligheidssprocessen te versterken en hen te beschermen tegen geweld vóór, tijdens en na conflicten.
De resolutie riep lidstaten op tot:
- Participatie van vrouwen in vredesprocessen te versterken;
- Bescherming van vrouwen en meisjes tegen geweld vóór, tijdens en na conflicten;
- Preventie: de grondoorzaken van conflict en geweld tegen vrouwen en meisjes te adresseren en voorkomen;
- De specifieke (hulp)behoeften van vrouwen en meisjes te erkennen in noodhulp en wederopbouw.
Resolutie 1325 werd gevolgd door 9 aanvullende resoluties die specifieke kenmerken van conflicten en de gevolgen ervan voor vrouwen en meisjes aanvulden en/of uitwerkten. Sindsdien hebben 113 landen en verschillende multilaterale organisaties (zoals de EU en de NAVO) nationale of regionale actieplannen, beleidsmaatregelen en programma’s ontwikkeld om de WPS-agenda uit te voeren. Gerangschikt langs bovengenoemde vier pijlers van de WPS-agenda, wordt ook in en door Nederland ingezet op bovengenoemde strategische doelen. De belofte destijds was helder: processen waarin ieders rol en behoefte wordt meegenomen, leiden tot duurzame vrede en veiligheid.
Maar anno 2026 is de realiteit pijnlijk anders. In 2024 ontbraken vrouwen in 9 van de 10 vredesprocessen; wereldwijd waren slechts 7% van de onderhandelaars en 14% van de bemiddelaars vrouwen. Seksueel geweld in conflicten steeg met 87% in één jaar. Deze cijfers tonen een harde realiteit: vrouwen dragen een disproportionele last van oorlog, terwijl hun stem in oplossingen ontbreekt. Zoals VN-Secretaris-Generaal António Guterres sober concludeerde bij de presentatie van het recente VN rapport Vrouwen, Vrede en Veiligheid.
"We speak of inclusion, yet far too frequently women remain absent from negotiating tables. We speak of protection, yet sexual violence persists with impunity. And we all lose, women and men, girls and boys.”
Vooruitgang onder druk
Wereldwijd zien we momenteel een verontrustende terugslag tegen vrouwenrechten en gendergelijkheid. Ruim 1.1 miljard vrouwen en meisjes wereldwijd hebben te maken met genderongelijkheid. Terwijl belangrijke donorlanden als de VS, Zweden, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk fors snijden in geld voor vrouwenrechten en gendergelijkheid, groeit het aantal regimes dat vrouwenrechten actief afbreekt. Alleen al in Europa ging bijna 1.18 miljard euro naar anti-gender organisaties en groepen. Voor vrouwen, meisjes en LHBTQI+ personen is dit extra relevant, omdat zij vaak disproportioneel worden getroffen door conflicten en crises.
Wereldwijd zien we momenteel een verontrustende terugslag tegen vrouwenrechten en gendergelijkheid. Ruim 1.1 miljard vrouwen en meisjes wereldwijd hebben te maken met genderongelijkheid. Terwijl belangrijke donorlanden als de VS, Zweden, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk fors snijden in geld voor vrouwenrechten en gendergelijkheid, groeit het aantal regimes dat vrouwenrechten actief afbreekt. Alleen al in Europa ging bijna 1.18 miljard euro naar anti-gender organisaties en groepen. Voor vrouwen, meisjes en LHBTQI+ personen is dit extra relevant, omdat zij vaak disproportioneel worden getroffen door conflicten en crises.
Kaya geeft weer dat vrouwen cruciaal zijn voor duurzamere veiligheid en vrede
Er zijn sterke strategische en institutionele redenen om vast te houden aan een geïntegreerde veiligheidsbenadering die verder gaat dan defensie investeringen alleen. VN-evaluaties van de Women, Peace and Security-agenda laten zien dat vredesakkoorden waarbij vrouwen betekenisvol betrokken zijn 35% meer kans hebben om minstens 15 jaar stand te houden. Verschillende vredes- en veiligheidsindexen, zoals de Global Peace Index, de Internal Violence Index en de Women Peace and Security Index tonen aan: landen waarin vrouwenrechten en gendergelijkheid goed zijn geregeld, zijn veiliger en stabieler.
Uit onderzoek blijkt dat landen met een kleinere genderkloof minder vatbaar zijn voor oorlog en crisis, en duurzame vrede er beter standhoudt. Er is een directe relatie tussen onderdrukking van vrouwen en LHBTQI+ personen en de mate van maatschappelijke instabiliteit. Hoe kleiner de kloof tussen vrouwen en mannen, hoe kleiner de kans dat een land in gewelddadig conflict belandt, of in conflict komt met andere landen.
De WPS-agenda heeft in 25 jaar een onmiskenbare impact gehad op het internationale veiligheidsdiscours. De huidige geopolitieke context vereist een geïntegreerde veiligheidsbenadering waarin defensie, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking samenkomen binnen een mensgerichte en inclusieve visie op veiligheid. Recente analyses tonen aan dat eenzijdige militarisering menselijke veiligheid en gendergelijkheid ondermijnt, terwijl duurzame veiligheid juist afhankelijk is van weerbare samenlevingen, sociale cohesie en vertrouwen in instituties. Zowel de NAVO als VN-instellingen benadrukken dat de Women, Peace and Securityagenda (WPS) essentieel is voor het aanpakken van hybride dreigingen, waaronder gendergerelateerde desinformatie en maatschappelijke polarisatie.
Investeer structureel in WPS-programmering en NAP1325 die menselijke veiligheid, sociale cohesie en inclusieve dialoog centraal stelt, gebaseerd op regionale en gendergevoelige conflictanalyses.
Foto credits: UN Photo, Deputy Secretary-General Visits Afghanistan, 2019
Lees hier het hele artikel.
Lees hier het hele artikel.